عینا متن مصاحبه با خبرگزاری تشریفات در خصوص انتخابات شوراها

شروع به کار دوره چهارم شوراهای اسلامی، یک ماه پس از آغاز دوره ریاست جمهوری یازدهم خواهد بود.

در همين خصوص در سلسله گفتگوهای انتخاباتی پايگاه خبري تحليلي تشريفات، با محمد رضا دعایی حقوقدان و مدرس دانشگاه به گفتگو نشستیم؛ از ایشان برای در اختیار دادن این فرصت تشکر می کنیم و آن چه در ذیل آمده است متن مصاحبه با این استاد حقوق عمومی است.

تشريفات: آقای دعایی به عنوان یک متخصص در زمینه مسایل حقوق عمومی لطفا بفرمایید شوراها به چه منظوری تشکیل می شود؟

بنده هم از شما و همکاران محترمتان تشکر می کنم که سعی در بالا بردن آگاهی های آحاد مردم در زمینه مسایل حقوقی مربوط به شوراها مخصوصا در این ایام می نمایید.

ما در قانون اساسی فعلی 9 اصل داریم که به شوراها اشاره کرده است. اصول ششم، هفتم، دوازدهم، یکصدم، یکصد و یکم، یکصد و دوم، یکصد و سوم، یکصد و پنجم و یکصد ششم. طبق اصل هفتم قانون اساسی یکی از ارکان تصمیم گیری در کشورما شوراها هستند. مهم ترین اصل در مورد شوراها اصل یکصدم است. به موجب این اصل براي پيشبرد سريع برنامه هاي اجتماعي ، اقتصادي ، عمراني ، بهداشتي ، فرهنگي آموزشي و ساير امور رفاهي از طريق همكاري مردم با توجه به مقتضيات محلي اداره امور هر روستا ، بخش ، شهر ، شهرستان يا استان با نظارت شورايي به نام شوراي ده ، بخش ، شهر ، شهرستان يا استان صورت مي گيرد كه اعضاي آن را مردم همان محل انتخاب مي كنند.
شرايط انتخاب كنندگان و انتخاب شوندگان و حدود وظايف و اختيارات و نحوه انتخاب و نظارت شوراهاي مذكور و سلسله مراتب آنها را كه بايد با رعايت اصول وحدت ملي و تماميت ارضي و نظام جمهوري اسلامي و تابعيت حكومت مركزي باشد قانون معين مي كنند.

بنابراین فلسفه وجود شوراها برای پیشبرد برنامه ها در هر محل است. مثلا اگر یک محل (شهر، بخش، روستا) یک نیازی داشته باشد اینجا دیگر نباید از دولت یا حکومت انتظار داشت که دخالت کند و آن مشکل محلی را بر طرف کند. این کاملا منطقی است چون شوراها فقط امور محلی را اداره می کنند و وارد حوزه سیاست نمی شوند.

این را هم بدانیم که عمر قانونی هر شورا 4 سال است.

تشريفات: در خصوص نحوه انتخاب اعضا شوراها قانون چه ترتیباتی را مقرر کرده است؟

آخرین قانون در این زمینه قانون تشکیلات و وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخابات شهرداران مصوب 1/3/1375 است. این قانون چند بار اصلاح شد و آخرین اصلاحیه آن که اخیر به عمل آمد پس از تصویب مجلس و تایید شورای محترم نگهبان در اردیبهشت 1392 منتشر شد.

اینکه اعضای شورا در چه نوع از تقسیمات کشوری باشند شرایط انتخاب شوندگان می تواند متفاوت باشد. طبق این قانون انتخاب اعضای شورا با رای مستقیم، مخفی و با اکثریت نسبی خواهد بود. منظور از اکثریت نسبی هم یعنی هر کاندیدا رای بیشتری از دیگران آورد او مقدم است و بر خلاف انتخابات ریاست جمهوری که در دور اول باید اکثریت مطلق باشد یعنی اینکه حتی نامزدی که بالاترین آراء را به دست آورده است باید میزان آراء وی از نصف آراء ماخوذه بیشتر باشد. برای نامزد شدن زیاد سخت گیری نشده است و شرایط آسانی را قانون مدنظر قرداده است ولی سن داوطلبان باید 25 سال تمام باشد و سواد خواندن و نوشتن داشته باشند و بسته به نوع محل میزان تحصیلات متفاوت می شود در مورد شهرهای بزرگ باید حتما مدرک لیسانس را داشته باشند. طبق ماده 28 قانون شوراها اشخاص زير به واسطه مقام و شغل خود از داوطلب شدن براي شوراهاي اسلامي به ترتيب ذيل محرومند :
1 ـ رئيس جمهور و مشاورين و معاونين وي ، وزراء ، معاونين و مشاورين آنان ، نمايندگان مجلس شوراهاي اسلامي ، اعضاي شوراي نگهبان ، رئيس قوه قضائيه و معاونين و مشاورين وي ، رئيس ديوان عالي كشور ، دادستان كل كشور و معاونين و مشاورين آنان ، رئيس ديوان عدالت اداري ، رئيس سازمان بازرسي كل كشور ، شاغلين نيروهاي مسلح ، روساي سازمانها و ادارت عقيدتي سياسي نيروهاي مسلح ، رئيس سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران و معاونين وي ، روسا و سرپرستان سازمانهاي دولتي ، رئيس دانشگاه آزاد اسلامي ، روساي كل و مديران عامل بانكها ، رئيس جمعيت هلال احمر و معاونين وي ، رئيس بنياد مستضعفان و جانبازان ،
سرپرست بنياد شهيد ، سرپرست بنياد مسكن ، سرپرست كميته امداد امام ، روساي سازمانها ، مديران عامل شركتهاي دولتي (مانند شركت مخابرات ، دخانيات …)، سرپرست نهضت سواد آموزي ، رئيس سازمان نظام پزشكي ايران ، مديران كل تشكيلات ستادي وزارتخانه ها و سازمانها و ادارات دولتي و ساير روسا ، مديران و سرپرستاني كه حوزه مسووليت آنان به كل كشور تسري دارد ، از عضويت در شوراهاي اسلامي سراسر كشور محرومند مگر آنكه دو ماه قبل از ثبت نام از سمت خود استعفا نموده و به هيچ وجه در آن پست شاغل نباشند .
2 ـ استانداران و معاونين و مشاورين آنان ، فرمانداران و معاونين آنان ، بخشداران ، مديران كل ادرات استانداري ، مديران كل ، سرپرستان ادارات كل ، معاونين ادارات كل ، دادستانها ، داديارها ، بازپرسها ، قضات ، روساي دانشگاهها ، روساي بانكها ، روسا ، سرپرستان و معاونين سازمانها و شركتهاي دولتي و نهادها و موسسات دولتي و يا وابسته به دولت كه از بودجه عمومي به هر مقدار استفاده مي نمايند و ساير روسا ، مديران و سرپرستان استان ، شهرستان و بخش به ترتيب ار عضويت در شوراهاي اسلامي واقع در محدوده استان ، شهرستان و بخش محرومند ، مگر آنكه دو ماه قبل از ثبت نام از سمت خود استعفا نموده و به هيچ وجه در آن پست شاغل نباشند .
3 ـ شهرداران و مديران مناطق و موسسات و شركتهاي وابسته و شاغلين در شهرداري و مؤسسات و شركتهاي وابسته به آن عضويت در شوراي اسلامي شهر محل خدمت محرومند ، مگر آنكه دو ماه قبل از ثبت نام از سمت خود استعفا نموده و به هيچ وجه در آن پست شاغل نباشند .

در خصوص انتخاب کنندگان چه شرایطی مد نظر قانون بوده است؟

ماده 25 فقط سه شرط را لازم داشته است: تابعیت ایران، دارا بودن 18 سال تمام و سکونت حداقل یک سال در محل اخذ رای به استثنای شهرهای بالای یکصدهزار نفر جمعیت.

تشريفات: از منظر قانون وظایف شوراها چیست؟

بیبنید وظایف شوراها بسیار زیاد و متنوع است. انتخابات شهردار براي مدت چهار سال، بررسي و شناخت كمبودها ، نيازها و نارسائيهاي اجتماعي ، فرهنگي ، آموزشي ، بهداشتي ، اقتصادي و رفاهي حوزه انتخابيه و تهيه طرحها و پيشنهادهاي اصلاحي و راه حلهاي كاربردي در اين زمينه ها جهت برنامه ريزي و ارائه آن به مقامات مسوول ذيربط .
،نظارت بر حسن اجراي مصوبات شورا و طرح هاي مصوب در امور شهرداري و ساير سازمانهاي خدماتي در صورتي كه اين نظارت مخل جريان عادي اين امور نگردد . همكاري با مسوولين اجرايي و نهادها و سازمان هاي مملكتي در زمينه هاي مختلف اجتماعي ، فرهنگي ، آموزشي ، اقتصادي و عمراني بنا به درخواست آنان ،برنامه ريزي در خصوص مشاركت مردم در انجام خدمات اجتماعي ،اقتصادي ، عمراني ، فرهنگي ، آموزشي و ساير امور رفاهي با موافقت دستگاههاي ذيربط ،تشويق و ترغيب مردم در خصوص گسترش مراكز تفريحي ، ورزشي و فرهنگي با هماهنگي دستگاههاي ذيربط ، اقدام در خصوص تشكيل انجمنها و نهادهاي اجتماعي ، امدادي ، ارشادي و تاسيس تعاونيهاي توليد و توزيع و مصرف ، نيز انجام آمارگيري ، تحقيقات محلي و توزيع ارزاق عمومي با توافق دستگاههاي ذيربط ،نظارت بر حسن اداره و حفظ سرمايه و داراييهاي نقدي ، جنسي و اموال منقول و غير منقول شهرداري و همچنين نظارت بر حساب درآمد و هزينه آنها به گونه اي كه مخل جريان عادي امور شهرداري نباشد ،تصويب معاملات و نظارت بر آنها اعم از خريد ، فروش ، مقاطعه ، اجاره و استيجاره كه به نام شهر و شهرداري صورت مي پذيرد با در نظر گرفتن صرفه و صلاح و با رعايت مقررات آيين نامه مالي و معاملاتي شهرداري ،نظارت بر امور تماشا خانه ها ، سينماها و ديگر اماكن عمومي ، كه توسط بخش خصوصي ، تعاوني و يا دولتي اداره مي شود با وضع و تدوين مقررات خاص براي حسن ترتيب ، نظافت و بهداشت اين قبيل موسسات بر طبق پيشنهاد شهرداري و اتخاذ تدابير احتياطي جهت جلوگيري از خطر آتش سوزي و مانند ان ،نظارت بر ايجاد گورستان ، غسالخانه و تهيه وسايل حمل اموات مطابق با اصول بهداشت و توسعه شهر،وضع مقررات و نظارت بر حفر مجاري و مسيرهاي تاسيسات شهري ،نظارت بر طرح هاي مربوط به ايجاد و توسعه معابر ، خيابانها ، ميادين و فضاهاي سبز و تاسيسات عمومي شهر طبق مقررات موضوعه . ،تصويب نامگذاري معابر ، ميادين ، خيابانها ، كوچه و كودي در حوزه شهري و همچنين تغيير نام آنها. ،تصويب مقررات لازم به پيشنهاد شهرداري جهت نوشتن هر نوع مطلب و يا الصاق هر نوع نوشته و آگهي و تابلو بر روي ديوارهاي شهر با رعايت مقررات موضوعه و انتشار آن براي اطلاع عموم ،تصويب نرخ خدمات ارائه شده توسط شهرداري و سازمانهاي وابسته به آن با رعايت آيين نامه مالي و معاملات شهرداريها،تصويب نرخ كرايه وسايل نقليه درون شهري ،وضع مقررات مربوط به ايجاد و اداره ميدانهاي عمومي توسط شهرداري براي خريد و فروش مايحتاج عمومي با رعايت مقررات موضوعه .

این ها اهم وظایف شوراها است و بدیهی است که شوراها وظایف متنوعی دیگری هم دارند که در قانون به طور مفصل بیان شده است.

تشريفات: آیا تقارن انتخابات شوراها با انتخابات ریاست جمهوری مناسب است؟

قبلا هم اشاره کردم در قانون اصلاح انتخابات ریاست جمهوری این حکم وضع شده که باید این دو انتخابات هم زمان باشد اعضای هر شورا باید برای چهار سال انتخاب شوند ولی در دوره اخیر شوراها یعنی دوره سوم عمر این شوراها 7 سال بود یعنی 3 سال هم بیشتر. اینجا شاید این انتقاد به قانون وارد باشد که انتخابات شوراها را تابع انتخابات ریاست جمهوری قرارداده است با این کار انتخابات شوراها در حاشیه می رودو این ممکن است در عمل مشکلاتی را در پی داشته باشد. پیشنهاد ما این بود که اگر انتخابات شوراها با انتخابات مجلس شورای اسلامی ادغام می شد خیلی بهتر بود و مشکلات عملی را نداشت.

تشريفات: می توانید در این خصوص مثال بزنید؟

مثلا اگر پس از دو سال رئیس جمهور به هر علت نتواند انجام وظیفه نماید خوب طبق قانون اساسی باید انتخابات جدیدی برگزار شود و اینجا تکلیف شوراها که دو سال از تشکیل آن ها می گذرد معلوم نمی شود که آیا باید برای آن ها هم انتخابات برگزار شود یا خیر که قانون در این خصوص مقرر داشته که در صورتی که در اثر موجبات مذکور در اصل یکصد و سی و یکم (131) قانون اساسی دوره ریاست جمهوری قبل از چهار سال به پایان برسد، مجلس جهت همزمان شدن انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا با انتخابات ریاست جمهوری از طریق توقف یا تمدید دوره شوراهای اسلامی در چهارچوب قانون اساسی تصمیمگیری خواهد کرد.

تشريفات: آیا در انتخابات شوراها هم جرایم انتخاباتی وجود دارد؟

سوال خوبی است برابر ماده 67 قانون شوراها بعضی از امور جرم است و بهتر است مخاطبان عزیز این موارد را هنگام اخذ رای رعایت نمایند. برخی از این موارد عبارتند از: خرید و فروش رای، تهدید یا تطمیع در امر انتخابات، اخلال در امر انتخابات، رای دادن بیش از یکبار، رای گرفتن با شناسنامه کسی که حضور ندارد، توصیه به نوشتن اسم نامزد معین در ورقه از طرف اعضای شعبه اخذ رای یا هر فرد دیگری در محل اخذ رای.

تشريفات: در خصوص تبلیغات شوراها قانون چه ضوابطی را در نظر گرفته است؟

برابر قانون اصلاح ماده واحده الحاقی به قانون انتخابات استفاده از هرگونه پلاکارد (جز در محل ستاد انتخاباتی)، دیوارنویسی و کاروانهای تبلیغاتی و استفاده از بلندگوهای سیار در خارج از محیط سخنرانی و امثال اینها به استثنای عکس در دو فرم و جزوه و تراکت با عکس و سخنرانی و پرسش و پاسخ از طرف نامزدهای انتخاباتی مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری و شوراهای اسلامی و طرفداران آنان ممنوع می باشد. مجازات متخلفین نیز تا سی روز زندان است.

همچنین طبق تبصره 1 این قانون مقررگرديده اعلام نظر شخصیتها در تأیید کاندیداها به شرطی مجاز است که بدون ذکر عنوان و مسئولیت آنها باشد و مدرک کتبی مربوط به امضای آنان تسلیم هیأت اجرایی انتخابات شده باشد.

تشريفات: ضمن تشکر از قبول این مصاحبه آیا نکته دیگری دارید که نیاز به ذکر آن باشد؟

بنده هم از شما تشکر می کنم این عرایض بنده امهات مطالبی بود که بهتر است هم نامزدها و هم مردم عزیز بدانند تا انشاءالله انتخابات خوبی برگزار شود. بنده همیشه تاکید داشتم که نامزدها نباید در تبلیغات خود مطلبی بیان کنند که غیرعملی است و فقط زرق و برق داشته باشد. همه ما در یک کشور زندگی می کنیم و باید با کمک هم کشور را اداره کنیم و همه هم باید دخالت داشته باشند چون در یک جامعه هستیم و نباید منتظر معجزه باشیم و تا خودمان نخواهیم مشکلات حل نمی شود.